De LGB-tuinbaan gaat met zijn tijd mee

Een echt werkende modelspoorbaan in de tuin, een veel verwoorde wens van veel modelbouwers maar niet iedereen heeft de mogelijkheid om in zijn tuin een modelspoor aan te leggen. In het Familiepark Nienoord is zo'n grote LGB-tuinbaan te bewonderen. 

En... het zal je niet verwonderen dat bij onze LGB-baan de tijd ook niet stil staat. Dat hebben we moeten constateren in het verregaande verval en slijtage van de baan, het rijdend materiaal en de  gebruikte elektronica besturing die al meer en meer kuren ging vertonen, maar vooral onbetrouwbaarder werd. Niet zo vreemd natuurlijk want de baan had tenslotte reeds 25 jaar gedraaid!!

Tijdens het zomerseizoen in 2013 werd door onze Modelspoorgroep Nienoord besloten één en ander drastisch aan te pakken. We gingen ons bezinnen op een voor deze tijd, veel gebruikte besturingstechniek, namelijk digitaal, waarbij we wel de mogelijkheid moesten  blijven houden om tegelijkertijd ook met analoog bestuurde locomotieven  te kunnen rijden. 

Er werd besloten om het besturing systeem van Dinamo, gecombineerd met de besturing software iTrain, aan te schaffen.

Nadat de plannen waren gemaakt moesten we bepalen of we alles zelf wilden bouwen cq. ontwikkelen of dat we een leverancier moesten zoeken. Na veel wikken en wegen is besloten voor PiCommIT uit Zwolle te kiezen. PiCommIT heeft samen met onze projectleider en teamgenoten meegedacht aan de realisatie van het project en is het Dinamo systeem uiteindelijk door PiCommIT verder uitgewerkt en geleverd. Dit alles is verder in nauwe samenwerking met een paar vrijwilligers uit de Modelspoorgroep verder uitgebouwd die daarvoor ook zijn afgereisd naar Zwolle om kennis op te doen van het nieuwe systeem. Voor het gereed maken van de specifieke eigenschappen van de iTrain software heeft één van onze vrijwilligers heel wat noeste uurtjes, in nauwe samenwerking en met de dankbare ondersteuning van de firma PiCommIT en de maker van het programma iTrain, zich ingezet. Tegelijkertijd hebben de vrijwilligers die voor de LGB-baan verantwoordelijk zijn, de baan waar nodig van nieuwe rails en/of wissels voorzien. Met name het station aan de voorzijde van de tuin heeft veel werk mee zich meegebracht. De betonnen fundering was hier en daar gescheurd en scheef gezakt. Na de nodige reparatie werkzaamheden en het leggen van een totaal nieuwe bovenlaag konden we met een gerust hart de rails weer terugleggen. Een van onze vrijwilligers heeft zich toegelegd op dit karwei zodat je nu met trots weer mag zeggen dat de rails er weer kaarsrecht bij liggen. Vervolgens hebben we ook alle wissels vervangen door slanke wissels. 

 Station

Ook in het LGB-huis (het schaduwstation /opstelsporen voor de nacht) werd het nodige aangepast.

Voor de nieuwe besturing was de bestaande bedrading niet meer toereikend genoeg, hoofdzakelijk door verwering maar ook doordat er te weinig en/of door de verkeerde ligging van de kabels, moesten we nieuwe kabels leggen. De spoorbaan is ook nu weer in verscheidene blokken verdeeld en wel tot 48 stuks, tot nog toe.
Het Dinamo systeem stuurt nu elk blok apart aan en met de voor dat spoorblok bedoelde rij-spanning en kan daardoor met zowel analoge als gedigitaliseerde locomotieven en/of treinstellen overweg, zolang ze maar niet tegelijkertijd in hetzelfde blok komen. Hier zorgt het programma iTrain voor.

Al deze aanpassingen hadden tot gevolg dat de LGB-tuin van november 2013 t/m maart 2014 op het terrein van een loopgraven oorlog leek. Er werd rond de drie km nieuwe kabels aangelegd en ingegraven voor de terugmelding vanuit ieder blok, de aansturing van de wissels, seinen en de afzonderlijke railspanning per blok. Om de lengte van de kabels tot een minimum te beperken hebben we besloten om twee plaatsen te kiezen voor het herbergen van de blok-, terugmeld-, wissels- en seinkaarten, te weten een plaat met elektronica voor 24 blokken in het LGB-gebouw (schaduwstation) en een plaat met elektronica in een waterdichte kast met de Dinamo kaarten voor de andere 24 blokken, wissels en seinen. Deze kast staat dicht bij het LGB-station buiten. 
Tot onze spijt heeft het tot ver na de Stoomdagen rond Hemelvaartsdag geduurd voordat we het systeem zodanig onder de knie hadden dat er van ‘gewoon’ rijden gesproken kon worden. De grootste problemen werden veroorzaakt door de werking van de terugmeldcontacten, de zgn. reedcontacten, in samenwerking met de magneten onder de locomotieven en de storingsvrije werking van de wissels. Met deze twee elementen staat of valt de goede werking van het geheel, waarvan de werking van de wissels zeer weer en wind (regen/zand) gevoelig zijn.

Ook dit winterseizoen 2014/2015 hebben we er weer van alles aan gedaan om de baan nog verder te perfectioneren maar vooral aan de aankleding wordt nu meer zorg besteed. Ook tijdens het zomerseizoen van 2015 zullen we verder gaan met de aankleding van de baan en de nabij gelegen omgeving maar we hopen vooral dat de treinen dit zomerseizoen naar behoren hun rondjes gaan rijden. De afloop hiervan hopen we volgend jaar op de website weer te geven.

Onze dank gaat vooral uit naar de volgende firma’s en/of vrijwilligers:
 - Firma PiCommIT (Frans en Mathijs)  te Zwolle voor het meedenken, de uitwerking, levering en dankbare ondersteuning bij de implementatie van het geheel.
 - Dhr. Leon van Perlo voor het meedenken en uitbrengen van een aangepaste firmware versie die van toepassing is voor de LGB-baan.
 - Dhr. Xander Berkhout te Drachten voor de dankbare ondersteuning en expertise die wij mochten ontvangen bij het programma iTrain.
 - De vrijwilligers Roelof Mekkes en Herman Segaar voor hun eindeloos geduld en de vele doordeweekse dagen arbeid tijdens de implementatie van de hard- en software, het aansluiten van de kaarten en het vervangen van heel veel reedcontacten en magneten tijdens het testen en proefdraaien.

En niet in de laatste plaats gaat natuurlijk onze dank uit naar de andere groepsleden, die o.a. het nodige graafwerk, betonwerk en het leggen van de vele kabels voor hun rekening hebben genomen. Met name zijn, naast de eerder genoemde groepsleden, genoemd Roelof Hartholt, Harry Vos, Olaf Rosenland, Luuk Jonkman, Rolf Bekius en Robbert Jan de Vries.
Daarnaast hebben we nog de dankbare ondersteuning mogen ontvangen van verschillende experts die ons hebben geadviseerd hoe wij het betonwerk het beste konden aanpakken.  
                                                                                                                                                                                                                                                                                 
                              

                                                                                                                                                                                                                                                                                         (c) H. Segaar - 2015

 


Historie.

Wellicht komt de vraag nu bij je op en vraag je je af hoe het Familiepark nu aan de LGB-baan is gekomen. Dat zit namelijk zo...

LGB-TuinHeden en verleden van de LGB-tuinspoorbaan.
Jaren geleden en dan bedoelen we echt jaren geleden, kwam de heer Landkroon, die toen al een grote voorliefde had voor modeltreinen, met zijn stoomlocomotief vanuit Amsterdam naar de Internationale Stoomdagen op het Landgoed Nienoord. Dat was de eerste ontmoeting met het Landgoed Nienoord. 
Nu wilde het feit dat een vriend van de heer Landkroon, een Landgoed op de Veluwe had en daar mocht hij met zijn stacaravan staan. In die tijd is daar toen een LGB-baan ontstaan. 

De letters L.G.B. staan voor de merknaam "Lehmann Gross Bahn".
De LGB treinen zijn modellen van echte smalspoor-treinen, die op een spoorbreedte van 1000 mm rijden. De schaal waarop de LGB modeltreinen zijn gebouwd is 1:22,5 of ook wel schaal G genoemd.

Toen de vriend van dhr. Landkroon kwam te overlijden moest hij hier helaas vertrekken. In die tijd heeft de heer van Rob van Dort, die al bekend was op het Landgoed Nienoord, hem gevraagd of hij niet genegen was om de LGB-baan op te bouwen in het Familiepark Nienoord.  Zo gezegd zo gedaan...

In 1986 is men begonnen met de aanleg van de baan. Er zijn speciaal betonnen goten voor het traject van de dubbelsporige spoorbaan laten maken. In deze goten werd daarna grind gestort. Het traject had toen al de vorm van een acht. De spoorbaan is uiteindelijk in 1987 in gebruik genomen. 

Infrastructuur.
Daar de rails los in het grind lagen bleven deze helaas niet mooi recht liggen en dat leidde al gauw tot problemen. StationDaarom is er later beton in de goten gestort en daarop konden de rails met schroeven vastgezet worden. De besturing werd toentertijd al met reedcontacten gedaan wat voor die tijd al een hele vooruitgang was. Doordat er veel wissels en seinen geschakeld moesten worden kwamen er vaak problemen voor met deze reedcontacten. Er moesten altijd twee, maar soms ook wel drie LGB-relais worden omgeschakeld. Dat had als gevolg dat er te grote stromen door de reedcontacten liepen met  alle gevolgen van dien en als bijkomend euvel dat na verloop van tijd de contacten aan elkaar vastbranden. De heer Rob van Dort  kwam toen met het voorstel een hulprelais achter het reedcontact te plaatsen. De stuurstroom voor het hulprelais was maar 80mA en daarmee kon met het relais een grotere stroom worden geschakeld. Hiermee waren de problemen opgelost. 
In 1994 zijn de tram en tandradbaan gebouwd en in 1995 is de Arcadebaan in de tuin aangelegd.

Het onderhoud van de baan en materieel is vanaf 1990 tot 2010 door de heren Reinders en Geertsma  verzorgd.
De kasten die voor de besturing van de treinbaan waren ingericht waren in het  LGB-huis door dhr. Geertsma gemaakt. In die tijd is ook de berg aangelegd waardoor het minder zichtbaar werd dat het traject de vorm van een acht heeft. 

DorpThema.
 De treinen die op deze grote tuinbaan rijden zijn modellen van Zwitserse, Oostenrijkse en Duitse smalspoorwegen.
Het grootbedrijf heeft een spoorbreedte van 1mtr / 1000mm, dat voor onze modelbaan omgerekend 45mm is.
Er is voorzien in een dubbele hoofdspoorlijn en een enkele spoorlijn die rond de berg is aangelegd, de eerder genoemde 'Arcadebaan'.

De dubbele hoofdspoorlijn was verdeeld in acht baanvakken. Vanaf het begin zijn er al twee stations in het sporenplan opgenomen. Een station die voor het publiek zichtbaar is en een die als schaduwstation in het LGB huis dienst doet.
Op het mooie station dat voor het publiek zichtbaar is kunnen alle treinen een stop maken alvorens ze hun rit door het mooie landschap voortzetten. Vanaf dit station loopt er ook een tandradbaan de berg op en passeert hierbij twee bruggen.


De tandradbaan staat zowel bij het hoofdstation als bij het bergstation ongeveer vijf minuten stil.
Tenslotte is er nog een trambaan aangelegd, waarop twee lokale trams in tegenovergestelde richting, gezien vanaf het dorpsachtig tramstation, hun traject berijden. Er bevinden zich twee haltes langs deze trambaan waar de tram een klein oponthoud heeft.

Gebouwen, industrie en scenery waren en zijn zo in de tuin aangebracht dat er een natuurlijk geheel is ontstaan maar het ligt in de bedoeling dit nog verder uit te werken zodat de spoorlijnen op een natuurlijke en landelijke manier in het landschap worden opgenomen met veel bomen en huisjes.

En... zoals het bij grotere spoorbreedtes al lang traditie is, zijn hier natuurlijk niet alleen locomotieven te zien maar ook te horen. Immers, de typische geluiden die stoom- en dieseltreinen kunnen voortbrengen horen nu eenmaal ook bij deze kleine illusie van een modelspoor wereld. Als je goed luistert hoor je zelfs in de goederen wagens hoe de schapen en koeien het naar hun zin hebben!

Techniek en Beveiliging. Techniek
De LGB-tuinbaan maakte in het verleden gebruik van eenvoudige elektronica om een veilig trein bedrijf mogelijk te maken. Relais, transistoren en andere elektronica componenten werden hiervoor gebruikt.
Zoals gebruikelijk bij een bloksysteem gestuurd systeem mag er altijd slechts een trein in het blok aanwezig zijn.
Dit blokbeveiligingssysteem droeg toentertijd al bij tot een veilig treinverkeer zodat er ook op de tuinbaan met meer treinen in een automatische dienstregeling kon worden gereden. 
Dit werd bewerkstelligd door onder de laatste wagon van de trein een magneet te plaatsen, waarmee een reedcontact werd bediend. Via dit reedcontact werd dan weer een relais aangestuurd, waardoor de seinen op het station en langs de baan werden omgezet. De trambaan werd ook met elektronica automatisch aangestuurd.

In het LGB huis waren alle transformatoren, relais en benodigde elektronica ondergebracht en van hieruit werden dus ook alle functies aangestuurd en bewaakt. Dit wordt nu door het nieuwe besturingssysteem van Dinamo gedaan die op bijna gelijkwijzer de treinen bewaakt en bestuurd.
Tevens worden in dit LGB-huis ook grote en kleine onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Want hoe fijn deze kleine werkelijkheid ook is, onderhoud blijft een belangrijk aspect.